Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) w 2026 r.

PCC to podatek od prywatnych umów cywilnoprawnych — sprzedaży, pożyczki, zamiany, darowizny, dożywocia, ustanowienia hipoteki, działu spadku czy zniesienia współwłasności. Płacą go osoby fizyczne i firmy, gdy dana czynność nie podlega równocześnie VAT (bo wówczas VAT „zjada" PCC). Podstawa prawna to ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 295 z późn. zm.). W 2026 r. najważniejsze zmiany wzmocnione w ostatnich latach to: zwolnienie pierwszego mieszkania z rynku wtórnego (od 31.08.2023 r.), nowy limit zwolnienia pożyczek rodzinnych 36 120 zł (od 1.07.2023 r.) oraz elektroniczny obieg PCC-3 przez e-US.

Czynności podlegające PCC

Ustawa (art. 1) wymienia zamknięty katalog 11 pozycji. PCC płaci zawsze jedna ze stron umowy, nie obie:

sprzedaż rzeczy i praw majątkowych — podatek płaci kupujący,
zamiana — obie strony solidarnie,
darowizna (w części objętej długami i ciężarami) — obdarowany; ale typowa darowizna bez ciężarów idzie pod podatek od spadków i darowizn, nie PCC,
pożyczka i depozyt nieprawidłowy — biorący pożyczkę / przechowawca,
dożywocie — nabywca nieruchomości,
dział spadku / zniesienie współwłasności (w części dopłat/spłat) — osoba otrzymująca ponad swój udział,
hipoteka — składający oświadczenie woli o ustanowieniu,
umowa spółki (akt założycielski) — wspólnicy spółki cywilnej, sama spółka w pozostałych przypadkach,
użytkowanie odpłatne (w tym nieprawidłowe) — użytkownik,
odpłatna służebność — nabywca.

Czynność zawarta poza katalogiem (np. umowa o dzieło, najem, zlecenie) nie podlega PCC — odpadają zatem B2B/B2C usługi, umowy o pracę, umowy dostawy.

Stawki PCC 2026

Wartości są niezmienne od 2007 r.:

2 % — sprzedaż rzeczy (np. samochód używany, mieszkanie z rynku wtórnego bez zwolnienia, nieruchomość gruntowa), zamiana, dożywocie, dział spadku / zniesienie współwłasności dotyczące rzeczy, darowizna z ciężarami dotycząca rzeczy, pożyczka i depozyt nieprawidłowy,
1 % — sprzedaż praw majątkowych innych niż rzeczy (np. udziałów w spółce jawnej, autorskich), zamiana / dożywocie / zniesienie dotyczące praw, ustanowienie odpłatnego użytkowania i służebności,
0,5 % — umowa spółki i jej zmiana (podwyższenie kapitału, pożyczka wspólnika),
0,1 % — hipoteka zabezpieczająca istniejącą wierzytelność (od kwoty zabezpieczonej),
19 zł (ryczałt) — hipoteka zabezpieczająca wierzytelność o wysokości nieustalonej,
20 % (sankcja) — pożyczka, depozyt nieprawidłowy lub użytkowanie, jeśli podatnik nie zgłosił transakcji i ujawnia ją dopiero przed organem podatkowym, a równocześnie nie udokumentował przelewu bankowego / pocztowego.

Dokładne kwoty policzysz w kalkulatorze PCC.

Zwolnienie pierwszego mieszkania (art. 9 pkt 17 PCC)

Od 31 sierpnia 2023 r. osoba fizyczna kupująca swoje pierwsze mieszkanie na rynku wtórnym jest całkowicie zwolniona z 2 % PCC (oszczędność 6 000 zł od mieszkania za 300 000 zł, 10 000 zł od 500 000 zł). Warunki:

nabywca jest osobą fizyczną (nie spółką, fundacją, stowarzyszeniem),
nabywca nigdy nie był i nie jest właścicielem: lokalu mieszkalnego, domu jednorodzinnego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu / domu jednorodzinnego,
wyjątek: dopuszczalny jest udział nabyty wyłącznie w drodze dziedziczenia, o łącznej wielkości ≤ 50 %,
przedmiotem umowy jest: własność lokalu mieszkalnego (odrębna nieruchomość), własność domu jednorodzinnego albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu/domu.

Zwolnienie stosuje notariusz z urzędu po oświadczeniu nabywcy. Jeżeli notariusz mimo oświadczenia pobrał PCC — złóż wniosek o zwrot nadpłaty w US.

Zwolnienie pożyczek rodzinnych (art. 9 pkt 10 lit. b PCC)

Pożyczka od osoby z grupy 0 (małżonek, zstępny — dziecko/wnuk, wstępny — rodzic/dziadek, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha — art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) jest zwolniona z PCC do 36 120 zł łącznie w okresie 5 lat od tego samego pożyczkodawcy (limit podniesiony 1.07.2023 r., wcześniej 9 637 zł).

Pożyczka > 36 120 zł w grupie 0 jest zwolniona warunkowo — gdy:

otrzymanie pieniędzy jest udokumentowane przelewem bankowym, przekazem pocztowym lub rachunkiem w SKOK (nie gotówka „do ręki") oraz
nabywca złoży deklarację PCC-3 w ciągu 14 dni od zawarcia umowy.

Pominięcie jednego z warunków oznacza 2 % PCC od całej kwoty + ryzyko sankcyjnej stawki 20 %. Pożyczki spoza grupy 0 są zwolnione tylko do niskich kwot (1 000 zł od tego samego pożyczkodawcy w roku kalendarzowym) — powyżej standardowe 0,5 %.

Inne zwolnienia

Z PCC zwolnieni są: Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, obce państwa i ich przedstawicielstwa (wzajemność), organizacje pożytku publicznego (w zakresie działalności statutowej), organizacje międzynarodowe na zasadach umów, osoby niepełnosprawne kupujące sprzęt rehabilitacyjny, wózki inwalidzkie, pojazdy przystosowane do ich potrzeb. Zwolnieniu podlega też sprzedaż walut obcych (waluty od kantorów), sprzedaż towarów giełdowych w obrocie regulowanym, a także umowy o podział majątku wspólnego małżonków.

Deklaracja PCC-3 i zapłata

Zapłaty PCC dokonujesz w ciągu 14 dni od zaistnienia czynności (moment zawarcia umowy, uprawomocnienie orzeczenia, doręczenie wyroku arbitrażowego). Deklarację PCC-3 składasz w tym samym terminie do US właściwego dla: (a) nabywcy w sprzedaży/zamianie/dożywociu, (b) siedziby spółki przy umowie spółki, (c) miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika w pozostałych przypadkach.

Formularz dostępny jest w formie elektronicznej na e-Urząd Skarbowy (logowanie profilem zaufanym / e-dowodem / mObywatelem) — wypełniasz online, podpisujesz, płacisz kartą z poziomu e-US. Notariusz jako płatnik (przy aktach notarialnych — sprzedaż nieruchomości, umowa spółki notarialna) pobiera PCC przy akcie i wpłaca do 7. dnia kolejnego miesiąca.

Kary za niepłacenie PCC 2026

Kary wg Kodeksu karnego skarbowego — wysokości zależne od płacy minimalnej (w 2026 r. 4 806 zł/mies.):

wykroczenie skarbowe — do 5× min. wynagrodzenia, czyli do 24 030 zł uszczuplenia podatku; grzywna 1/10 – 20× min. wynagrodzenia (480,60 zł – 96 120 zł),
przestępstwo uprzywilejowane (mała wartość) — do 200× min. wynagrodzenia, czyli do 961 200 zł; grzywna w stawkach dziennych (art. 23 KKS) do 720 stawek, każda od 1/30 min. wynagrodzenia,
przestępstwo skarbowe — powyżej 961 200 zł; grzywna do 720 stawek dziennych (max ~26 mln zł) lub pozbawienie wolności do 5 lat, albo obie kary.

Niewpłacenie w terminie przy złożonej deklaracji — odsetki ustawowe za zaległości podatkowe (aktualnie 14,5 % w skali roku). Przy „uporczywym niepłaceniu" dochodzi grzywna z art. 57 KKS. Czynny żal (zawiadomienie US o własnym błędzie przed wykryciem przez urząd) zwalnia z kary karnoskarbowej, pod warunkiem zapłacenia zaległości z odsetkami.

FAQ

Kupuję używany samochód od osoby prywatnej za 30 000 zł — jakie PCC?
2 % od ceny rynkowej, czyli 600 zł. PCC-3 składa kupujący w 14 dni od umowy, niezależnie od tego, czy samochód zarejestruje od razu, czy dopiero po miesiącu.

Pożyczam 50 000 zł od taty — czy zapłacę PCC?
Nie, jeśli dopełnisz dwóch warunków: otrzymasz pieniądze przelewem (nie gotówką) oraz złożysz PCC-3 w 14 dni (wykazując zwolnienie). Brak któregokolwiek warunku — 2 % PCC (1 000 zł) + ryzyko stawki sankcyjnej 20 % (10 000 zł) przy późniejszym ujawnieniu.

Kupuję pierwsze mieszkanie za 400 000 zł na rynku wtórnym — ile PCC?
0 zł, pod warunkiem, że nigdy wcześniej nie posiadałeś żadnego mieszkania ani domu (wyjątek: udział ≤ 50 % z dziedziczenia). Notariusz odbierze od Ciebie oświadczenie i zastosuje zwolnienie w akcie.

Zakładam spółkę cywilną z wkładem po 20 000 zł — jakie PCC?
0,5 % od łącznego wkładu wspólników (40 000 zł × 0,5 % = 200 zł). Deklarację PCC-3 składają wszyscy wspólnicy wspólnie w 14 dni od podpisania umowy spółki.

Dostaję mieszkanie w darowiźnie od mamy — czy to PCC?
Nie. Darowizna bez ciężarów podlega podatkowi od spadków i darowizn (SD-Z2), a dla grupy 0 — zwolniona z SD przy zgłoszeniu na SD-Z2 w 6 miesięcy. PCC dotyczy tylko darowizn obciążonych długami/ciężarami (np. kredytem hipotecznym).